Ik ben progressief doof en ik help jou er iets aan te doen.
Mijn naam is Marcin Karwiński. Ik ben geboren in Polen, woon in Den Haag en ben progressief doof. De afgelopen veertig jaar is mijn gehoor langzaam achteruitgegaan, en in diezelfde jaren heb ik geleerd hoe je je staande houdt in een wereld die ervan uitgaat dat iedereen kan en moet kunnen horen, verstaan en begrijpen.
Ik heb bij de Nationale Politie gewerkt, aan het project Politie voor Iedereen. Daar zag ik van binnenuit hoe goedbedoeld beleid strandt in de uitvoering. Later, als burger, ondervond ik wat er gebeurt als je een klacht wilt indienen over de ontoegankelijkheid van diezelfde organisaties. Er blijkt simpelweg geen procedure te bestaan om ongelijkwaardige toegankelijkheid aan te kaarten, ook al zou dat moeten kunnen.
Deze dubbele blik, van binnenuit én van buitenaf, neem ik mee in alles wat ik doe en waar ik voor sta. Ik schrijf wetenschappelijk onderbouwde analyses, maar ze beginnen altijd bij wat ik zelf heb meegemaakt. Ervaring zonder analyse blijft een anekdote, en analyse zonder ervaring mist waar het werkelijk om gaat.
Naast mijn kunstwerk ben ik adviseur in gelijkwaardige toegankelijkheid. Onder de naam Jan Anoniem Exposeert maak ik exposities waarin toegankelijkheid vanaf het begin in het ontwerp zit: tactielwerk, braille, muziek op basis van trillingen , presentatie op rolstoelhoogte. Ik werk daarnaast met wat ik ‘gehandicapte’ kraaltjes noem. Ze zijn verstoten en ik geef ze nieuwe betekenis en waarde in mijn kunstwerken.
In reeks artikelen kun je al lezen over wat er dagelijks misgaat voor de 1,5 miljoen doven en slechthorenden in Nederland. Dat is ruwweg 8,5% van de bevolking. Bijna 1 op de 10 mensen. Ik schrijf ze omdat deze verhalen zelden worden opgeschreven door mensen die het zelf meemaken, en omdat er pas iets kan veranderen als onze ervaringen zichtbaar, hoorbaar, te verstaan, te begrijpen en tastbaar worden.
- 10,9 miljoen mensen (60% van de bevolking) hebben één of meer chronische aandoeningen.
- Ruim 500.000 mensen maakt gebruik van een gehoorapparaat.
- 30.000 Nederlanders zijn vanaf hun geboorte of vroege jeugd doof.
- Voor 15.000 tot 20.000 Nederlanders is Nederlandse Gebarentaal (NGT) de eerste taal of moedertaal.
Bronnen:
- Speaksee
- Deelkracht
- Chronische aandoeningen en multimorbiditeit (VZ info/RIVM)
Gelijkwaardige toegankelijkheid™ is een keuze die je elke dag opnieuw maakt.
Waardigheid
Hoe je iemand benadert, zit verstopt in de kleinste keuzes. Staat er op jouw formulier een verplicht telefoonnummer? Dan zeg je in feite: wie niet kan bellen, valt buiten de boot. Waardigheid hangt vaak al aan het ontwerp van je systeem, ruim voordat iemand een gesprek voert over alle drempels die onderweg opduiken.
Erkenning
“Excuses voor het ongemak” en dan gaat iedereen weer door alsof er niets gebeurd is. Erkenning is echt meer dan even ‘sorry’ zeggen. Je noemt dan gewoon wat er misging, je zegt hardop wie daar last van had, en je maakt duidelijk wat je anders gaat doen zodat het niet weer gebeurt. Pas dan werkt erkenning als startpunt. Anders voelt het vooral als een nette manier om het gesprek af te kappen.
Rechtvaardigheid
Iedereen mag bellen met de klantenservice. Dat klinkt prima, totdat je doof bent en je ineens nergens naar binnen komt. Dan merk je snel dat dezelfde regel niet automatisch dezelfde toegang geeft. Rechtvaardig voelt het pas als je in de praktijk ziet dat iedereen echt kan meedoen, zonder ongelijkwaardige omwegen.
Nabijheid
Je kent je eigen ervaring en je ziet wat er om je heen gebeurt. Maar hoe dichtbij kom je bij de ervaringen van iemand die doof of blind is? Misschien hoor je zelf al bij een minderheid, dan weet je dat “ik snap het” vaak iets heel anders is dan echt begrepen worden. De beste inclusietrajecten die ik heb meegemaakt begonnen bij iemand die het aandurfde om even in onzekerheid te zitten over hoe het beter kan.
Duurzaamheid
Na een training kun je plots herkennen wat je eerst miste. Zolang toegankelijkheid leunt op die ene collega die er toevallig aan denkt, draait het vooral om geluk. Toegankelijkheid moet in de structuur én in de cultuur van een organisatie zitten, zodat het blijft staan als mensen weggaan, en ook zodat mensen minder vaak weg hoeven te gaan.
Lees meer op: www.gelijkwaardigetoegankelijkheid.nl
Jan Anoniem is kunstenaarslid van:
Schilderkundig Genootschap Pulchri Studio Den Haag
Stroom Den Haag